Vrouwen krijgen in Nederland gemiddeld 40% minder pensioen dan mannen. Dit grote verschil, de gender pensioenkloof, is een van de grootste binnen de Europese Unie. Hoe komt dit? En belangrijker nog: wat kun je eraan doen? In dit artikel bespreken we de oorzaken van deze kloof en geven we praktische tips om je pensioen als vrouw te verbeteren.
Wat is de gender pensioenkloof?
De gender pensioenkloof verwijst naar het verschil in pensioeninkomen tussen mannen en vrouwen. In Nederland is dit verschil gemiddeld 40%. Dit betekent dat als een man gemiddeld €1.000 pensioen per maand ontvangt, een vrouw slechts €600 krijgt. Dit verschil is veel groter dan bijvoorbeeld het verschil in salaris tussen mannen en vrouwen tijdens hun werkzame leven, dat rond de 14% ligt.
Deze kloof heeft grote gevolgen voor het welzijn van vrouwen op latere leeftijd. Vrouwen hebben een hogere kans op financiële problemen na hun pensionering, wat kan leiden tot financiële zorgen en stress. Dit risico wordt nog groter wanneer vrouwen gescheiden zijn of weduwe worden.
“Toen ik scheidde op mijn 52e, realiseerde ik me ineens dat mijn pensioen veel lager zou zijn dan ik dacht,” vertelt Sylvia (64). “Ik had altijd parttime gewerkt om voor de kinderen te zorgen, maar de impact daarvan op mijn pensioen was enorm. Nu moet ik heel zuinig leven, terwijl mijn ex-man een comfortabel pensioen heeft.”
Oorzaken van de gender pensioenkloof
De pensioenkloof tussen mannen en vrouwen heeft verschillende oorzaken. Als je deze begrijpt, kun je gerichter actie ondernemen om je eigen situatie te verbeteren.
1. Minder uren werken
Een van de belangrijkste oorzaken is dat vrouwen in Nederland veel vaker parttime werken dan mannen. Ongeveer 73% van de werkende vrouwen werkt in deeltijd, tegenover 23% van de mannen. Minder uren werken betekent minder pensioenopbouw, omdat je pensioen meestal wordt berekend op basis van je salaris.
Dit verschil in arbeidsparticipatie begint vaak na de geboorte van het eerste kind. Vrouwen gaan dan vaak minder uren werken of stoppen zelfs tijdelijk met werken om voor de kinderen te zorgen, terwijl mannen meestal blijven werken. Dit wordt ook wel de ‘child penalty’ genoemd.
2. Lagere salarissen
Vrouwen verdienen gemiddeld minder dan mannen, zelfs in vergelijkbare functies. Dit loonverschil van ongeveer 14% vertaalt zich direct in minder pensioenopbouw, aangezien je pensioen wordt berekend als percentage van je salaris.
3. Sectorspecifieke verschillen
Vrouwen werken vaker in sectoren met minder gunstige pensioenregelingen, zoals de zorg, het onderwijs en de dienstverlening. Mannen zijn oververtegenwoordigd in sectoren met betere pensioenregelingen, zoals de techniek, de bouw en de financiële dienstverlening.
4. Carrière-onderbrekingen
Naast zorgtaken voor kinderen, nemen vrouwen ook vaker de zorg voor andere familieleden op zich, zoals ouders of zieke partners. Deze periodes van mantelzorg kunnen leiden tot onderbrekingen in de loopbaan of minder uren werken, wat weer gevolgen heeft voor de pensioenopbouw.
5. Historische factoren
Voor oudere generaties vrouwen speelt ook mee dat zij vaak stopten met werken bij hun huwelijk of de geboorte van hun eerste kind, zoals dat vroeger gebruikelijk was. Hierdoor hebben zij weinig of geen eigen pensioen opgebouwd. Ook waren er in het verleden minder mogelijkheden om pensioen op te bouwen tijdens zorgtaken.
Hoe bereid jij je voor op je pensioen?
Kies de pensioencursus die bij je past
Gevolgen van de pensioenkloof
De gender pensioenkloof heeft verschillende gevolgen voor vrouwen. Ten eerste leidt het tot een hoger armoederisico na pensionering. Vrouwen hebben vaker moeite om rond te komen en moeten bezuinigen op basisbehoeften.
Ten tweede worden vrouwen financieel afhankelijker van hun partner. Dit kan problematisch worden bij een scheiding of als de partner overlijdt. Vooral voor vrouwen die gescheiden zijn na een lang huwelijk kan dit tot financiële problemen leiden.
Tot slot leven vrouwen gemiddeld langer dan mannen. Dit betekent dat ze hun lagere pensioen over een langere periode moeten spreiden, wat de financiële druk verder verhoogt.
Oplossingen en tips voor vrouwen
Gelukkig zijn er verschillende manieren waarop vrouwen hun pensioen kunnen verbeteren. Hier zijn praktische tips die kunnen helpen:
1. Wees je bewust van je pensioensituatie
De eerste stap is bewustwording. Veel vrouwen weten niet precies hoeveel pensioen ze hebben opgebouwd en wat ze kunnen verwachten. Check regelmatig je pensioen via mijnpensioenoverzicht.nl. Hier zie je hoeveel AOW je krijgt, hoeveel pensioen je hebt opgebouwd bij je werkgever(s) en wat dit samen oplevert als maandelijks inkomen na je pensionering.
2. Bespreek de verdeling van zorgtaken
Overweeg een gelijkere verdeling van zorgtaken binnen je relatie. Als jij en je partner allebei bijvoorbeeld 32 uur werken in plaats van jij 24 uur en je partner 40 uur, bouw je beiden meer evenwichtig pensioen op. Dit verkleint ook de financiële risico’s bij een eventuele scheiding.
3. Maak afspraken over het pensioen bij huwelijk of samenwonen
Bij het aangaan van een huwelijk of geregistreerd partnerschap kun je afspraken maken over de verdeling van het pensioen. Zo kun je bijvoorbeeld in huwelijkse voorwaarden opnemen dat beide partners recht hebben op een evenredig deel van elkaars pensioen, ongeacht wie het heeft opgebouwd.
4. Regel je pensioen goed bij een scheiding
Bij een scheiding heb je in principe recht op de helft van het ouderdomspensioen dat je ex-partner tijdens het huwelijk heeft opgebouwd, en andersom. Dit heet pensioenverevening. Je moet dit wel binnen twee jaar na de scheiding aanvragen bij het pensioenfonds. Als je dit niet doet, behouden jullie ieder je eigen pensioen.
5. Bouw zelf aanvullend pensioen op
Als je pensioengat dreigt te krijgen door parttime werken of loopbaanonderbrekingen, kun je zelf aanvullend pensioen opbouwen. Dit kan bijvoorbeeld via een lijfrente, banksparen of door te beleggen voor je pensioen. Vooral als je nog jong bent, kan een kleine maandelijkse inleg uitgroeien tot een aanzienlijk bedrag tegen de tijd dat je met pensioen gaat.
6. Investeer in je carrière
Investeer in je opleiding en carrière, ook als je parttime werkt. Een hoger salaris leidt automatisch tot een hoger pensioen. Vraag om salarisverhoging als je denkt dat je minder verdient dan je mannelijke collega’s voor hetzelfde werk.
7. Overweeg om meer uren te gaan werken
Als je kinderen ouder worden en minder zorg nodig hebben, overweeg dan om meer uren te gaan werken. Zelfs een paar uur extra per week kan op de lange termijn een significant verschil maken in je pensioenopbouw.
“Ik ben bewust meer gaan werken toen mijn jongste naar de middelbare school ging,” vertelt Ellen (51). “Van 24 naar 32 uur. Mijn pensioenopbouw steeg daardoor fors. Het extra inkomen investeer ik deels in een aanvullende pensioenregeling, zodat ik straks financieel onafhankelijk ben.”
Wat kunnen de overheid en werkgevers doen?
Naast wat vrouwen zelf kunnen doen, is er ook een rol weggelegd voor de overheid en werkgevers om de gender pensioenkloof te verkleinen.
Rol van de overheid
De overheid kan verschillende maatregelen nemen om de pensioenkloof te verkleinen, zoals:
- Betere verlofregelingen voor ouders, zodat zowel moeders als vaders meer tijd kunnen besteden aan hun kinderen zonder grote impact op hun carrière
- Betaalbare en toegankelijke kinderopvang, zodat vrouwen meer kunnen werken
- Beleid gericht op gelijke beloning voor gelijk werk
- Verbetering van pensioenopbouw tijdens zorgtaken
- Voorlichting over de financiële gevolgen van parttime werken
Rol van werkgevers
Ook werkgevers kunnen bijdragen aan het verkleinen van de pensioenkloof:
- Flexibele werktijden aanbieden, zodat werk en zorgtaken beter te combineren zijn
- Gelijke kansen bieden voor promotie en ontwikkeling, ongeacht of iemand fulltime of parttime werkt
- Transparantie over salarissen om loonverschillen tegen te gaan
- Voorlichting geven over het belang van pensioenopbouw, specifiek gericht op vrouwelijke medewerkers
- Mogelijkheden bieden voor thuiswerken, wat de combinatie van werk en zorg makkelijker maakt
Veranderingen in het nieuwe pensioenstelsel
Het nieuwe pensioenstelsel dat in Nederland wordt ingevoerd, brengt ook veranderingen met zich mee die invloed kunnen hebben op de gender pensioenkloof. In het nieuwe stelsel wordt de focus verlegd van een uitkeringsovereenkomst naar een premieovereenkomst. Dit betekent dat niet langer de hoogte van de pensioenuitkering centraal staat, maar de hoogte van de premie die wordt ingelegd.
Voor vrouwen kan dit zowel voor- als nadelen hebben. Een voordeel is dat er in het nieuwe stelsel een vlakkere premie wordt gehanteerd, wat gunstiger kan zijn voor vrouwen die op latere leeftijd meer gaan werken. Een nadeel is dat de directe koppeling tussen premie en opbouw de verschillen in arbeidsparticipatie tussen mannen en vrouwen nog zichtbaarder maakt in de pensioenopbouw.
Het is belangrijk om je bewust te zijn van deze veranderingen en na te gaan wat dit specifiek voor jouw situatie betekent. Raadpleeg eventueel een financieel adviseur om te kijken hoe je binnen het nieuwe stelsel je pensioen kunt optimaliseren.
Financiële zelfredzaamheid versterken
Naast praktische maatregelen is het ook belangrijk om de financiële zelfredzaamheid van vrouwen te versterken. Onderzoek toont aan dat vrouwen vaak minder vertrouwen hebben in hun financiële kennis dan mannen, ook al weten ze vaak evenveel.
Door het vergroten van financiële kennis en zelfvertrouwen kunnen vrouwen betere beslissingen nemen over hun geldzaken, inclusief hun pensioen. Dit kan via financiële educatie op scholen en werkplekken, maar ook door binnen relaties open te zijn over geldzaken en samen beslissingen te nemen.
Financiële onafhankelijkheid is niet alleen belangrijk voor het pensioen, maar geeft vrouwen ook meer keuzevrijheid en zekerheid gedurende hun hele leven.
Zet vandaag nog stappen
De gender pensioenkloof is een complex probleem met verschillende oorzaken. Hoewel er structurele veranderingen nodig zijn om de kloof volledig te dichten, zijn er veel dingen die vrouwen zelf kunnen doen om hun pensioensituatie te verbeteren.
Het belangrijkste advies is: begin vandaag nog. Hoe eerder je actie onderneemt, hoe meer tijd je hebt om je pensioen te verbeteren. Krijg inzicht in je huidige situatie, maak een plan voor de toekomst en neem concrete stappen om je financiële onafhankelijkheid te versterken.
Door bewust te zijn van de impact van carrièrekeuzes op je pensioen, kun je weloverwogen beslissingen nemen die passen bij jouw persoonlijke situatie en wensen. Dit vergroot niet alleen je financiële zekerheid na je pensionering, maar geeft je ook meer vrijheid en keuzeopties gedurende je hele leven.
De belangrijkste oorzaken van de gender pensioenkloof zijn:– Vrouwen werken vaker parttime (73% van de werkende vrouwen versus 23% van de mannen) – Vrouwen verdienen gemiddeld minder, ook in vergelijkbare functies – Vrouwen werken vaker in sectoren met minder goede pensioenregelingen – Vrouwen hebben vaker loopbaanonderbrekingen door zorgtaken – Historische factoren, zoals de vroegere norm dat vrouwen stopten met werken na het huwelijkDeze factoren zorgen samen voor een gemiddeld 40% lager pensioen voor vrouwen in Nederland.
Bij een scheiding heb je in principe recht op de helft van het ouderdomspensioen dat je ex-partner tijdens het huwelijk of geregistreerd partnerschap heeft opgebouwd, en andersom. Dit heet pensioenverevening. Belangrijk: je moet dit wel binnen twee jaar na de scheiding aanvragen via het formulier ‘Mededeling van scheiding in verband met verdeling van ouderdomspensioen’. Als je dit niet doet, behouden jullie ieder je eigen pensioen.Voor het partnerpensioen geldt een andere regeling. Je ex-partner heeft na de scheiding recht op het bijzonder partnerpensioen dat tijdens het huwelijk is opgebouwd. Hier hoef je niets voor te doen, dit gaat automatisch. Let op: bij een samenlevingscontract gelden andere regels. Raadpleeg dan altijd een adviseur.
Er zijn verschillende manieren waarop je als vrouw je pensioen kunt verbeteren:1. Werk meer uren als dat mogelijk is – zelfs een paar uur extra per week maakt op lange termijn veel verschil 2. Bouw aanvullend pensioen op via een lijfrente of banksparen, vooral als je parttime werkt 3. Zorg voor een eerlijke verdeling van zorgtaken binnen je relatie 4. Investeer in je carrière en vraag om een passend salaris 5. Maak goede afspraken over pensioenverdeling bij huwelijk en scheiding 6. Controleer regelmatig je pensioenopbouw op mijnpensioenoverzicht.nlHoe eerder je begint met deze acties, hoe meer effect ze zullen hebben op je uiteindelijke pensioen.
